მაგრამ…

ვიდეო კლიპში, რომელიც სხვათაშორის 10 წუთიანია, ჩვენ, როგორც მარკეტოლოგებს სულ სხვა რამე გვაინტერესებს, ეს კლიპი უხვადაა ამოტენილი ე.წ. Product Placement (საქონლის განთავსება) ით, რომელიც სხვადასხვანაირად გადანაწილდა და კლიპის დანახარჯების უდიდესი ნაწილი აანაზღაურა – თუ მთლიანად არა.

მაშ ასე, თავად ვიდეო და დეტალური მასალაც

როგორც მინიმუმ 9 სხვადასხვა ბრენდნეიმს შეხვდებით ამ კლიპში, ყველაზე თვალსაჩინო რათქმაუნდა უკვე შენიშნეთ – Virgin Mobile მობილური პროვაიდერია, მაგრამ აქვეა HP Enny, Beats Limited Edition – ლეპტოპი, მაიონეზი Miracle Whip და პურის მცხობელი Wonder Bread ასევე რათქმაუნდა Diet Coke… სია გრძელდება…

ცხადია პოპ-კულტურა მაშინვე ლამის აფეთქდა ორი ლიდერი ვარსკვლავის მიერ შესრულებული ვიდეო კლიპით, ხოლო მედიამ, მაშინვე ჩამოაწიკწიკა ყველა აქსესუარი და ბრენდი, რომელიც კლიპებში მოხვდა, მათ შორის დეტალური განხილვები გამოაქვეყნა: Huffington Post-მა The Guardian-მა Jezebel-მა Rolling Stone და Interview Magazine მა.

საინტერესო ის არის, რომ კლიპში მოსახვედრად ყველა ბრენდს ფული არ გადაუხდია, მაგალითად Diet Coke რომლის მეშვეობითაც ლედი გაგას თმები აქვს დახვეული – მისი პირადი იდეა იყო. ასევე სამზარეულოს სცენაში, სადაც მომღერალი ვითომდა საწამლავს ამზადებს, გაგას სურდა მთლიანად ამერიკული ბრენდები გამოეყენებინა, Wonder Bread მა უფასოდ მიიღო სარეკლამო ადგილი, ხოლო Miracle Whip მა თანხა გადაიხადა, თუმცა რაოდენობა უცნობია. ამ ბრენდზე განსაკუთრებული აქცენტიც კეთდება კლიპში და მისი ახალი შეფუთვა – განსაკუთრებით თვალსაჩინოა, ეს Miracle Whip ის მიერ გაჩაღებული კამპანიის ნაწილია.

რაც შეეხება ზემოთ უკვე ნახსენებ Virgin Mobile ს რომელიც ასევე საკმაოდ თვალსაჩინოა, ეს კომპანია მომღერალის მსოფლიო ტურნეს ასპონსორებს, ხოლო “Polaroid” მა რეკლამა მიიღო იმის გამო, რომ მომღერალი ამ კომპანიის კრეატიული დირექტორია.

კლიპში არის ადგილები სადაც HP ის ლეპტოპებით ხდება ინტერნეტის დათვალიერება, ეს რეკლამა ბრენდმა ლედი გაგასთან ადრე გაფორმებული მარკეტინგული კონტრაქტით – უფასოდ მიიღო.

თუმცა, ყველაზე უცნაური, მაინც ალბათ საიტ PlentyofFish.com ის გამოჩენაა კლიპში, ეს ონლაინ-გაცნობების საიტია და მისმა მარკეტინგულმა სამსახურა კლიპში მოსახვედრად ფული გადაიხადა, კლიპის პრემიერის შემდგომ მათი სტუმრების რაოდენობა 15% ით გაიზარდა, მაგრამ ვერ შეძლეს ამ ზრდის შენარჩუნება, საიტის წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ისინი კრეატიულ რეკლამას ეძებდნენ და კმაყოფილები არიან შედეგით.

კლიპის პრემიერა ტელეკომპანია E! – ზე შედგა და მილიონამდე მაყურებელი მიიზიდა, აღსანიშნავია რომ ეს ტელეკომპანია MTV სთან შედარებით შეარჩიეს, რაც შეეხება ონლაინ პრემიერას ეს უფლება VEVO მ შეიძინა Youtube ზე და პირველივე დღეს 4 მილიონი ნახვა დაფიქსირდა. (სწორედ ეს ვიდეო დევს აქ)

ახლა დასკვნებიც გავაკეთოთ

ლედი გაგას და ბიონსის კლიპში მონაწილეობა – ნამდვილად ძვირი ჯდება, თუმცა თუ გავითვალისწინებთ ამ ფენომენალურ წარმატებას, გამოდის – კარგი გათვლა იყო. Product Placement ადრე აქტიურად გამოიყენებოდა მთელ რიგ ფილმებში, უფრო პოპულარული კი რათქმაუნდა – სერიალები იყო, ზოგი ქართული სერიალიც კი იყენებდა ამ სტრატეგიას თავის დროზე, თუმცა შემდგომ რატომღაც შეწყვიტეს.

მოიყვანს ერთი მუსიკალური ვიდეო გაზაფხულს? ვნახოთ…

If you really think about it, when watching television, you have product placement all the time.

სიმართლე რომ ვთქვათ, სულაც არ არის ახალი, მაგრამ ყველაფერი ახალი – კარგად დავიწყებული ძველიაო, დღეს რეალურად საუბარი გვაქვს მარკეტინგის ყველაზე მძლავრი ინსტრუმენტის “საცდელი ნიმუშის” ცალკე ტრენდად, ცალკე მიმდინარეობად ჩამოყალიბებაზე

მაშ ასე, რა არის რეალურად Tryvertising – ი?

ძველია – არ ახალია, რომ ტრადიციული სატელევიზიო თუ ბილბორდების და ა.შ. რეკლამა მომხმარებელზე უკვე აღარ მოქმედებს, ერთი პერიოდი მეწარმეები ცდილობდნენ კრეატიული მიდგომით გაეღვივებინათ მათი პროდუქციის მიმართ ინტერესი მომხმარებელში, რამაც საბოლოოდ ვირუსული მარკეტინგი და სხვ. პროპაგანდის მიმართულებები ჩამოაყალიბა, მაგალითად “ასტრო ტურფინგი” ანუ ხელოვნური საფუძვლის შექმნა ვირუსული მარკეტინგისთვის, მაგრამ დღესდღეისობით ყველაზე მძლავრი ინსტრუმენტი, კვლავ სადემონსტრაციო – სანიმუშო პროდუქციაა.

კონკრეტულად რის შესახებ გვაქვს საუბარი? მაგალითად ავიღოთ ავტომობილების ბაზარი, ბევრი ავტომობილის წარმომადგენლობა, სანამ ავტომობილს შეისყიდით, საშუალებას მოგცემთ ჯერ ის გასინჯოთ, ანუ გაიყვანოთ ე.წ. Test Drive ზე, სადაც თქვენ თავად აფასებთ ავტომობილის შესაძლებლობებს, ხოლო საქართველოში, დიდ სუპერმარკეტებში შემოგთავაზებენ ზოგიერთი ალკოჰოლური სასმელის გასინჯვას – სრულიად უფასოდ, და ა.შ. მაგალითები შეიძლება უამრავი მოვიყვანოთ, მაგრამ მგონი აზრი გასაგებია – სანამ თქვენ პროდუქციის მომხმარებელი გახდებით, თქვენ საშუალება გეძლევათ უშუალოდ გასინჯოთ ის! ერთი შეხედვით რა უნდა იყოს ასეთი განსაკუთრებული ამ მარკეტინგულ ინსტრუმენტში, სინამდვილეში კი დღესდღეისობით საცდელი ნიმუში – მარკეტინგის ყველაზე მძლავრი ინსტრუმენტია, აქ ორი ძირითადი ფაქტორი მოქმედებს:

1. გადაწყვეტილება საკუთარი გამოცდილებიდან და არა რეკლამიდან – რაც მომხმარებლის ნდობას გამოიმუშავებს, ან ძველი ანდაზის თანახმად – ათასჯერ გაგონილს ერთხელ ნანახი სჯობსო, თქვენ მომხმარებელს საშუალებას აძლევთ თავად მოსინჯოს თქვენი პროდუქტი და საკუთარი გადაწყვეტილებით გახდეს ან არ გახდეს მისი მომხმარებელი, განსხვავებით თავსმოხვეული რეკლამისგან, ამით მომხმარებლის ნდობას იმსახურებთ.
2. ვალდებულების ქვეცნობიერი შეგრძნება – ცნობიერად მომხმარებელი ამას იშვიათად აღიარებს, მაგრამ ნებისმიერი მომხმარებელი ქვეცნობიერად ცდილობს საპასუხო დააბრუნოს მის მიმართ გაღებულ უფასო საჩუქარზე, რაც ამ შემთხვევაში თქვენი პროდუქციაა, მაგალითად თუ მას უფასოდ აჩუქებთ გასასინჯად ერთ ბოთლ ლუდს, ის შეეცდება მომავალში თქვენი პროდუქცია შეიძინოს და ამით “ვალი დააბრუნოს”.

ცხადია თანამედროვე მარკეტოლოგებმა ეს შესაძლებლობები სათანადოდ შეაფასეს და მალე, სადემონსტრაციო, სანიმუშო პროდუქციის უფასოდ ჩუქება მომხმარებლისთვის, ცალკე მიმდინარეობად იწყებს ჩამოყალიბებას, ზუსტად ეს გახლავთ Tryvertising – ი, ხოლო ამ მიმდინარეობის მომხმარებლებს Tryverter ებს უწოდებენ.

ეს მიმდინარეობა ნიმუშების მომხმარებელთან დისტრიბუციის ყველა საშუალებას მოიცავს, მათ შორის განთქმულ Sampling საც, რომელზეც ზემოთ გვქონდა საუბარი, როდესაც მომხიბვლელი გოგონები გამომწვევად გთავაზობენ პროდუქციის უფასოდ გასინჯვას დიდ სუპერმარკეტებში, ასევე ზემოთ ნახსენები ავტომობილების Test Drive გარდა ამისა ბევრი ყოველდღიური მომხმარების პროდუქციის მწარმოებელი, მაგალითად შამპუნების, საპონების და ა.შ. ცდილობს შეაღწიოს სასტუმროებში, წარმოიდგინეთ სცენა: მომხმარებელი შედის სასტუმროში და მას საწოლზე ხვდება უფასო შამპუნის, საპონის და თავის მოვლის სხვა საშუალებების ნაკრები – ბრწყინვალე რეკლამა.

ცხადია მწარმოებლები მხოლოდ ამით არ შემოიფარგლებიან, მაგალითად:

ჟილეტის – საპარსები უფასო დაარიგეს ერთ დღიანი გადაფრენებისას თვითმფრინავში – სადილის შემდგომ

ნაიკის – ახალი სპორტული ფეხსაცმელის მორგება და მოსინჯვა ყველას შეეძლო ამ ბრენდის მაღაზიებში

BMW – კიდევ უფრო შორს წავიდა, ახალი Z სერიის მოდელის Test Drive ზე გაყვანისას, გაყიდვის მენეჯერი თქვენ წინაშე, საქარის მინაზე დებდა 20 ევროიანს, რომელიც იმ შემთხვევაში გერგებოდათ, თუკი… თუკი უბრალოდ აიღებდით… საქმე იმაშია, რომ ახალი Z სერიის BWM ავტომობილს საკმაოდ მძლავრი აქსელერაცია აქვს, რაც სავარძელს მთელი რბოლის მანძილზე მყარად მიგაკრავთ, რაც თავის მხრივ შეუძლებელს ხდის წინ გადაიხაროთ და 20 ევროიანს მიწვდეთ – შედეგი? შოკისმომგვრელი ეფექტი!

როგორც ხედავთ ამ მიმდინაროების შესაძლებლობები ჯერ-ჯერობით ამოუწურავია და ბევრი კარგი გზის მონახვა შეიძლება, თუ როგორ შეიძლება თქვენს სავარაუდო ან უკვე არსებულ მომხმარებელს წარუდგინოთ და გაასინჯოთ/ანახოთ, მოკლედ დემონსტრაცია გაუკეთოთ თქვენი პროდუქტის/სერვისის შესაძლებლობებს.

მაგრამ ეს ყველაფერი არ არის, რამოდენიმე თვის წინად, ჯერ სან-დიეგოში, ხოლო  მოგვიანებით მადრიდში გაიხსნა მაღაზიები, რომელიც მთლიანად მიძღვნილია იმ პროდუქციაზე, რომელიც უფასოდ შეგიძლიათ მოსინჯოთ, ცხადია ასეთ მაღაზიებს მომხმარებლები არ აკლიათ, რომელთაც სურთ ახალი პროდუქცია პირველებმა მოსინჯონ.

რას მოიფიქრებთ თქვენ?

Never be afraid to try something new. Remember, amateurs built the ark. Professionals built the Titanic.

რას ნიშნავს თავად ეპოქა? წლების მანძილზე, კაცობრიობამ სხვადასხვა ეპოქალური ეტაპები გაიარა, მაგალითად (ძალიან შორს, რომ არ წავიდეთ) ინდუსტრიალიზაციის ეპოქა, ამ პერიოდში მოხდა ფაბრიკა-ქარხნების მშენებლობა, უამრავი ახალი პროდუქტის გამოგონება, კონვეირული სისტემის დანერგვა, ძრავის გამოგონება და ა.შ. ამ ყველაფერმა იქამდე მიგვიყვანა რომ ადრე იშვიათი თუ ძვირფასი პროდუქცია, ხელმისაწვდომი გახდა საშუალო ფენის მომხმარებლისთვისაც.

ინდუსტრიალიზაციას მალევე მოყვა თან კომუნიკაციებისა და ინფორმაციის ეპოქა, ეს იყო ტელეგრაფი, ტელეფონი, პეიჯერები, მობილური ტელეფონი, რადიო, რაციები, ტელევიზიები, ალბათ ეპოქალური გარღვევა იყო ინტერნეტი, შემდგომ კი ვირტუალური სერვისები, ახალი კომუნიკაციის საშუალებები, ელ.ფოსტა, ტვიტერი, ფეისბუქი, მყისიერი შეტყობინების სერვისები ე.წ. მესენჯერები, ინტერნეტ ტელევიზია, ინტერნეტ ტელეფონი, უამრავი გაზეთი გადავიდა ვირტუალურ გამოცემებზე  და ა.შ.

რას ნიშნავს ეპოქალური გადასვლა და რაში ჭირდება ამის ცოდნა მარკეტოლოგს?

მახასიათებლები:

პირველ რიგში – ეს არის ფულადი მასის, ანუ ინვესტიციების მიმართულების ცვლილება, ცოტა უფრო გასაგებად რომ ვთქვათ, თუკი ადრე ფულის “ჩადებას” ინვესტორები ამჯობინებდნენ ფაბრიკა-ქარხნებში, ახლა ურჩევნიათ ვირტუალურ სერვისებში ჩადონ, რაც იმას ნიშნავს რომ შესაბამისი სექტორის კომპანიები ყველაზე გავლენიანი და მდიდრები გახდებიან, მაგალითად სრულიად ვირტუალურმა პროდუქციამ Windows მა – Microsoft ს, ხოლო ძიების მექანიზმა Google – ს ლამის მსოფლიო ძალაუფლება მოუტანა და ეს კომპანიები დღეს რეალური, “ხელშესახები” პროდუქციის მწარმოებელ კომპანიას უსწრებენ.

მეორე – კომუნიკაციის საშუალებების, საერთო ბიზნეს გარემოსთან ცვილელბასთან ერთად, იცვლება მომხმარებლის ფასეულობები და მასთან “მისასვლელი გზები”, ის რაც ადრე ზე-ეფექტური იყო, ახლა უკვე აღარანაირ გავლენას აღარ ახდენს მომხმარებელზე, სწორედ ეს არის ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვანი მარკეტოლოგისთვის რომელიც ეპოქალური ცვლილების ზღვარზე მოღვაწეობს – არ გაუშვას მომენტი და დროულად აუწყოს ფეხი ახალ მარკეტინგულ ინსტრუმენტებს, მაგალითად: თუკი ადრე ბილბორდებზე და ტელევიზიაში რეკლამა საკმარისზე მეტი იყო, ახლა კომპანიების მარკეტინგული დეპარტამენტები ცდილობენ აქტიურად ჩაერთონ სოციალურ მედიაში, შექმნან გვერდები ფეისბუქში, ატვირთონ ვიდეოები იუთუბზე, აწარმოონ კომპანიის შესახებ დღიური საკუთარ საიტზე და ა.შ. და ა.შ.

მესამე – პროგრესი, ანუ ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოგონებები, ფულადი მასით უზრუნველყოფის გამო, სწორედ მიმდინარე სფეროს ეპოქაში ხდება. მაგალითისთვის კომპიუტერები, მობილური ტელეფონები და უსადენო ინტერნეტიც კმარა.

რას უნდა ველოდოთ და მიმდინარე ტრენდები:

საერთო გამწვანება ანუ  Going Green…

გამწვანდი!

მოძრაობა, რომელიც პრინციპში 70 იან წლებში დაიწყო, სულ უფრო იკიდებს ფეხს, საუბარია ე.წ. “გამწვანებაზე” რაც იმას ნიშნავს, რომ კომპანია ცდილობს გამოიყენოს ისეთი პროდუქცია რომელიც მიწაში იხსნება, ანუ უარი თქვას პლასტმასის შეფუთვაზე და/ან მომხმარებაზე, ცდილობს მავნე გამონაბოლქვის შემცირებას გარემოში, შესაბამისი რეგულირების მიღებით, ან გარკვეული მასალების შეზღუდვით, მოკლედ რომ ვთქვათ – ცდილობს მაქსიმალურად ეკოლოგიური გახდეს, მონაწილეობს შესაბამის ბუნების დასუფთავების თუ გადარჩენის აქციებში ან თავად აწყობს ასეთ აქციებს და ა.შ.

ეკოლოგია – სწორედ ეს იქნება მომავალი წლების მთავარი ლოკომოტივი, თქვენ კი მის ვაგონზე აუცილებლად უნდა აღმოჩნდეთ!

ცხადია, ზოგიერთი “გასამწვანებელი” ღონისძიება ხარჯების ზრდას იწვევს, ზოგი კი უფასოა, მაგრამ თუკი მომხმარებლის მოხიბვლა და მიზიდვა გსურთ, ეს აუცილებელი გახდება PR ისთვის მომავალში! “გამწვანებით” შეგიძლიათ გამოიმუშაოთ ასევე მომხმარებლის კეთილგანწყობა თქვენი ბრენდის მიმართ, ანუ Goodwill ი.

“გამწვანების” კამპანიას, უკვე ბევრმა, დიდმა ინდუსტრიამ აუწყო ფეხი, ავტომობილის მწარმოებლებმა განაცხადეს, რომ შემდეგი დეკადის განმავლობაში მათი ყველა(!) მოდელი იმოძრავებს ელ.ძრავაზე, უფრო მეტიც, ინტერნეტში შეეხვდებით ე.წ. “გამწვანებულ” ჰოსტინგ პროვაიდერებსაც კი.

სერიოზული ყურადღება ეთმობა ეკოლოგიურ ნაწარმსაც, ანუ არა-გენმოდიფიცირებულ საკვებს, ეს სფერო უსწრაფესად იზრდება, Wallmart მა, ცნობილმა სუპერმარკეტების გრანდიოზულმა ქსელმა, თავის მაღაზიებში ეკოლოგიურად სუფთა პროდუქციას ცალკე სექციები გამოუყო. სწორი მარკეტინგის პირობებში საქართველოს შეუძლია თავისი სიტყვა თქვას ამ ბაზარზე

ახალი ეპოქა – ალტერნატიული ენერგეტიკა

ესპანეთის უდიდესი სადგური

ცხადია, თავად “გამწვანების” იდეა, გარდა მავნე აირების გამოყოფისა და საერთო ბუნებრივი რესურსების დაცვისა, კიდევ ყველაზე მნიშვნელოვან კომპონენტს – ალტერნატიულ ენერგიასაც მოიცავს – ენერგიას რომელიც ბუნებისთვის უსაფრთხოა. ასეთი წყაროები კი საკმარისზე მეტია, თუმცა მათ ორი ხინჯი აქვთ ჯერ-ჯერობით: მაღალი ღირებულება და დაბალი წარმადობა. ანუ მათი დანერგვა საკმაოდ ძვირი ღირს და გამომუშავებული ენერგია კი ძალიან ცოტაა.

როგორც საერთოდ ხდება ხოლმე, ამ სექტორისკენ უკვე მიმართულია უზარმაზარი ინვესტიციები, ესპანეთის უზარმაზარი ნაწილი მთლიანად გადასულია მზის ენერგიის წყაროებზე, ხოლო ჩინეთი ახლა იწყებს გრანდიოზულ პროექტებს საკუთარი თავის მოსამარაგებლად. აშშ-შიც საკმაოდ დიდი წილი მოდის ალტერნეტიულ ენერგიაზე, კერძოდ კი მზის ელემენტებზე.

მზის ელემენტები ამჟამად ყველაზე პოპულარული წყაროა, მისი მთავარი უპირატესობა არის ის, რომ არანაირ ზიანს არ აყენებს გარემოს, განსხვავებით მაგალითად ქარის გენერატორებისგან, რომელიც უიღბლო ფრინველებს ხოცავს, საკმაოდ ცუდი ხმა აქვს და მოსახლეობაზე დამთრგუნველ ეფექტს ატარებს. მზის ელემენტების სექტორი ამჟამად ნამდვილ ბუმს განიცდის, მისი უბედურებაც დაბალი წარმადობაა, მზის სხივების 80% ზე მეტი სრულიად უსარგებლოდ იკარგება, სწორედ ამ პრობლემაზე მუშაობენ ახლანდელი მეცნიერები და ინსტიტუტები, ლამის ყოველწელს ხერხდება მარგი ქმედების კოეფიციენტის რამდენიმე პროცენტით გაზრდა.

ცხადი ხდება რომ ამ სფეროში მოხდება გარკვეული გარღვევა ადრე თუ გვიან, ეს შესაძლოა ისევ ცნობილი წყაროები იყოს, ან მოხდეს რაიმე სახის ახალი ენერგიის წყაროს აღმოჩენა და გამოყენება.

მოკლედ, თუ უზრუნველყოფილი კარიერა გსურთ თქვენთვის ან თქვენი შვილისთვის, სწორედ ამ სექტორს უნდა დააკვირდეთ და მასში შესასვლელად მოემზადოთ.

ცოტა ხნით უკან, ჰაიტექში:

ინტერნეტი უკვე საკმაოდ მომწიფდა, გრანდიოზულ გარღვევებს ალბათ უკვე აღარ უნდა ველოდოთ, თუმცა ცხადია განვითარება გაგრძელდება, უახლესი ტრენდი კი რთული ვებ-აპლიკაციებია, რომლებიც ხშირად ბრაუზერზეა დაყრდნობილი, მაგალითად არსებობს ვირტუალური ოპერაციული სისტემა, ვირტუალური მედია ედიტორი და სხვ.

HDD ზემოთ, SSD ქვემოთ

იცვლება ინფორმაციის შენახვის სახეც, ეპოქის მანძილზე მთლიანად ამოწურა თავი Floppy iს სახის ინფორმაციულმა მატარებელმა, ასევე გადაშენების გზას ადგას CD და რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს ე.წ. “ვინჩესტერიც” მას სულ მალე SSD ტექნოლოგია ჩაანაცვლებს, ასეთი სახის შემნახველს არ გააჩნია მოძრავი დეტალები, უფრო დიდხანს ძლებს, უფრო სწრაფია და უფრო მეტად მედეგი რყევების წინააღგმდეგ.

ვირტუალური ჰოსტინგის ახალი ტრენდი კი “ღრუბელური” გამომთვლელები და შემნახველებია ე.წ. Cloud ტიპის გარემო, რეალურად ის წარმოადგენს ერთ დიდ გამომთვლელ სისტემაში გაერთიანებულ ბევრ ვინჩესტერებს ან ბევრ პროცესორებს და ა.შ.

ძირითადი განსხვავება არის ანაზღაურების ფორმაში, მაგალითად 1გბ ის ატვირთვა შეიძლება ღირდეს 0.1 ცენტი, მისი შენახვა ასევე 0.1 ცენტი და ა.შ. ანუ თუ არ იყენებ სივრცეს – არც იხდი, ხოლო თუ მოულოდნელად რესურსი დაგჭირდა, ასეთი ჰოსტინგი თეორიულად – უსაზღვროდ იზრდება. აღნიშნულ სერვისებს უკვე გვთავაზობს მაგალითად ამაზონი. გარდა შემნახველი სივრცისა, არსებობს გამომთვლელი რესურსიც, სადაც იხდით გამოყენებული პროცესორის რესურსის მიხედვით, მაგალითად 1 საათით დატვირთვა და ა.შ.

მაგალითისთვის, შეგიძლიათ გამართოთ პროგრამა, ატვირთოთ დასარენდერებელი სურათი და უმალ მიიღოთ შედეგი, სულ რამოდენიმე დოლარად, ეს პროცესი თქვენს კომპიუტერზე უზარმაზარ დროს წაიღებდა.

ძალებს იკრებს ასევე მობილური ქსელიც, ამჟამად მსოფლიო მობილური ქსელის მომხმარების 33% მოდის ეფლის აიფონზე, ვარაუდობენ რომ სულ მალე ეს სექტორი აფეთქდება პოპულარობით.

რათქმაუნდა, ეს ყველაფერი არ არის, რაც მოხდება ან არ მოხდება მომავალში, წინ ბევრი მოულოდნელი აღმოჩენა და სასიამოვნო ცვლილება გველის, სწორედ ამიტომ არის ცხოვრება საინტერესო!

მოკლედ, წარმატებულ მომავალ დეკადას გისურვებთ! ერთად ვნახოთ, რა გამართლდება და რა – არა.

A man lives not only his personal life, as an individual, but also, consciously or unconsciously, the life of his epoch and his contemporaries – Thomas Mann

კომპანია პიქსარს, ასე თუ ისე ყველა ვიცნობთ, ამ კომპანიას ეკუთვნის ისეთი ცნობილი მულტიპლიკაციური ფილმები როგორიცაა “ვოლი”, “რატატული”, “სათამაშოების ისტორია”, “მონსტრების კორპორაცია” და რათქმაუნდა “მაღლა” (UP) ჯერ კიდევ დამწყები კომპანია Apple ის სტივ ჯობსმა შეიძინა ხოლო 2006 წელს კი დისნეის მფლობელობაში გადავიდა.

პიქსარი იმ დროს ჯერ კიდევ UP ის გამოსაშვებად ემაზდებოდა, ხოლო 10 წლის გოგონა ქოლბი ქართენი კიბოს იშვიათი სახეობით იტანჯებოდა. თუმცა მას ერთი ფილმის ნახვის სურვილი აცოცხლებდა, მან თვის დასაწყისში UP ის მიმოხილვა ნახა და ძალიან უნდოდა ნახვა მოესწრო. სამწუხაროდ ქოლბის კიბო ჯერ კიდევ 3 წლის წინად დაუდგინდა, ხოლო თვის ბოლოს უკვე ცხადი გახდა, რომ მალე დაიღუპებოდა…

რომც გაეძლო, ზედმეტად ცუდად იყო, კინოთეატრში მაინც ვერ გადაიყვანდნენ, ოჯახმა და ოჯახის მეგობრებმა შეშლილებივით დაიწყეს პიქსარის ყველა საკონტაქტო ტელეფონზე გამუდმებით რეკვა, საქმე იმაშია რომ Pixar ს ავტომოპასუხე უყენია, რომელიც დარეკვისას ითხოვს ადრესატის სახელს, ანუ თუ პიქსარში არ იცით ზუსტად ვის ურეკავთ, მაშინ ავტომოპასუხე გაგთიშავთ, მაგრამ ოჯახის ერთ-ერთმა მეგობარმა მოახერხა სახელის შემთხვევით “გარტყმა” და როგორც იქნა წარმომადგენელს დაუკავშირდნენ.

ქოლბი

პიქსარმა ყურადღებით მოისმინა თხოვნა და დაპირდა კიდეც, რომ მეორე დღეს მათი წარმომადგენელი ეწვეოდა და მომაკვდავ გოგონას ბოლო სურვილს აუსრულებდნენ…

- შეგიძლია მოითმინო? – კითხა დედამ გოგონას

- მზად ვარ (სიკვდილისთვის), მაგრამ მაინც დავუცდი ფილმს! – უპასუხა გოგონამ

მართლაც, მეორე დღეს პიქსარის წარმომადგენელი ვერტმფრენით ეწვიათ, სპეციალური დაცვის თანხლებით (ამ დროს ფილმი ჯერ კიდევ არ იყო გამოსული) და თან DVD მოიტანა, კიდევ ფუმფულა მულტფილმის გმირების სათამაშოები, ფილმის პოსტერი და ის დღიურის ანალოგი სადაც ფილმის პერსონაჟები თავაიანთ თავგადასავლებს წერდნენ. წარმომადგენელმა უცებ მოყვა ფილმის გადაღების ისტორია და ყველანი სანახავად დასხდნენ.

ამ დროისთვის პატარა ქოლბის ტკვილისგან თვალების ბოლომდე გახელაც აღარ შეეძლო, ამიტომ დედამ ყველა სცენა და სიუჟეტი დაწვრილებით აღუწერა.

ფილმის სეანსის შემდგომ კი წარმომადგენელი წავიდა, გოგონას კი მამა ეწვია, რომელიც დედასთან გაყრილი იყო.

გოგონა ფილმის ნახვიდან დაახლოებით შვიდ საათში, დედას და მამას გვერდზე გარდაიცვალა.

პიქსარი დღემდე რაინდულად საიდუმლოდ ინახავს წარმომადგენლების ვინაობას და არც კომენტარს აკეთებს ამ ისტორიაზე, სამაგიეროდ გოგონას მშობლების მადლიერებას საზღვარი არ აქვს.

Young Ellie: You know him.
Young Ellie: Charles Muntz, explorer. When I get big, I’m going where he’s going,
Young Ellie: South America. It’s like America, but south.
UP (2009)

ისტორია კი წლების წინად, ჩემს ინსტიტუტში დაიწყო, თავიდანვე დარწმუნებული ვიყავი იმაში რომ ზოგადად ბიზნესს ვერავინ გასწავლის, ასევე დარწმუნებული ვიყავი იმაში რომ სასწავლო დაწესებულებას მხოლოდ კარგი კარიერისტის მომზადება შეუძლია და არა მეწარმე-ბიზნესმენის, ეს აზრი მომავალში კიდევ უფრო გამიმყარდა – გამოცდილების დაგროვების შემდგომ, მითუმეტეს თუკი გავითვალისწინებთ იმას, რომ ყველაზე წარმატებულ ბიზნესმენებს არსად უსწავლიათ ეს საქმე და ან სხვა განათლება აქვთ, ან საერთოდ არ აქვთ უმაღლესი განათლება, არამედ უბრალოდ – თავისი იდეების რწმენა გააჩნდათ და კიდევ – ძალიან ბევრს მუშაობდენ და წირავდნენ ყველაფერს საკუთარი ბიზნესისთვის. ეს ახლანდელმა კრიზისმაც დაადასტურა, როდესაც გადარჩნენ მხოლოდ ბუნებრივი ნიჭის მქონე მმართველების მიერ მართული კომპანიები, ხოლო სხვადსხვა ცნობილი უნივერსიტეტების MBA თუ სხვა სტატუსის მქონე მენეჯერებმა კრახი განიცადეს და უდიდესი კომპანიები სამუდამოდ დასამარდა.

მოვრჩეთ ახლა სწავლა-განათლების მიერ ადამიანის ჩარჩოში მოქცევაზე ტირილს და დავუბრუნდეთ ისტორიას. მოკლედ, ამ აზრებში დარწმუნებული, ფაქტიურად არ ვსწავლობდი საგნებს, რომელიც გაკვრითაც კი არ ეხებოდა ბიზნესს, ხოლო თავად საგანს რომელსაც პირდაპირ ”ბიზნესი” ერქვა, საერთოდ აგდებით ვეკიდებოდი და წიგნსაც კი ზერელედ ვკითხულობდი, მოვიდა გამოცდებიც

ჩემი ისტორია:
რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს, მართლაც – ბიზნესის გამოცდები უმაღლეს ქულებზე ჩავაბარე, ერთხელ, ორჯერ – ისე რომ საერთოდ წიგნიც კი ნორმალურად არ მქონდა წაკითხული და მხოლოდ საკუთარ საღ აზრს ვეყრდნობოდი, მაგრამ სადღაც მესამე გამოცდაზე, ერთ-ერთი საკითხი შემხვდა ”მონოპოლიის სახეები და მონოპოლისტური ბაზარი” – ეს იყო ის საკითხი, რომელსაც საკმაოდ კარგად ვფლობდი და ვფლობ. იმდენად კონკრეტულად მენეჯერის საქმე არაა, რამდენადაც ეკონომისტის, მიუხედავად ამისა, გარკვეული წარმოდგენა უნდა ჰქონდეს მენეჯერსაც, რადგან მარკეტინგის საჭიროებას, სწორედ კონკურენცია წარმოქმნის!

ასე იყო თუ ისე, დავიწყე ჩაბარება და ყველა საკითხი უმაღლეს ქულაზე ჩავაბარე, დადგა მონოპოლიის დროც, რომელიც ბოლოსთვის შემოვინახე, ვითომდა ტრიუმფისთვის, მაგრამ… როდესაც ყველაფერი მოვყევი რაც ვიცოდი და რაც არ ვიცოდი, უცებ გამახსენდა ადრე სახელმძღვანელოში ამოკითხული ფრაზა, რომ ”მონოპოლია, თავად მონოპოლიისთვისაც კი ცუდია” ჰოდა გადავწყვიტე მეთქვა… მეთქვა ისე რომ აზრი არ მესმოდა და არც ახსნა ვიცოდი, უფრო მეტიც – ახსნა წიგნშიც არ ეწერა, ეტყობა რომ წიგნი საიდანღაციდან თარგმნეს და ისე რომ ლექტორებსაც არ ესმოდათ – პირდაპირ გადმოწერეს ეს ფრაზაც.

მოკლედ, დავახეთქე ეს ”მონოპოლია, თავად მონოპოლიისთვისაც კი ცუდია” და მივიღე გამარჯვებულის სახე, მაგრამ ნაადრევი აღმოჩნდა ჩემი ზეიმი, ლექტორმა, რომელსაც არ გამორჩა ჩემი ყოყმანი – სასწრაფოდ ჩამეკითხა: – ”მაინც რატომ არის მონოპოლია მონოპოლისტისთვისაც ცუდიო?” – დიდი ხანი ჯახირის მიუხედავად მაინც ვერ მოვიფიქრე რატომ, მაშინ ვერც მოვიფიქრებდი, იმიტომ რომ მე თვითონაც ვფიქრობდი რომ მონოპოლისტს ძალიანაც რომ აწყობს მონოპოლია, ბოლოსდაბოლოს ხომ ამისკენ მიისწრაფიან? მოკლედ, იმ გამოცდაზე უმაღლეს ქულაზე ერთი ქულით ნაკლები მივიღე. (სამწუხაროდ, ეს ლექტორი მოგვიანებით საერთოდ წავიდა ინსტიტუტიდან, არადა ჩემი აზრით ყველაზე კომპეტენტური სწორედ ის იყო)

ძიება:
ჩაიარა გამოცდებმაც და მე გადავწყვიტე გამეგო, კონკრეტულად რატომ უნდა ყოფილიყო მონოპოლია – მონოპოლისტისთვის ცუდი? პირველ, ლოგიკურ გადაწყვეტად ლექტორთან მისვლა მომეჩვენა და მივადექი კიდეც, მაგრამ მიუხედავად იმისა რომ ამ საგანს 3 ლექტორი უძღვებოდა, ვერც ერთმა პასუხი ვერ გამცა, თავად გამომცდელი ლექტორი კი ვეღარსად ვნახე, ინსტიტუტში იშვიათად მოდიოდა, ეტყობოდა რომ სახელმძღვანელოს შექმნისას, ეს ფრაზა უაზროდ გადმოაკოპირეს სადღაციდან, ისე რომ აზრი არც თავად გაუგიათ.

წლებმა გაიარა და ეს შემთხვევაც დამავიწყდა, ამ დროის მანძილზე კი არაერთხელ მქონდა შეხება სხვადსხვა სფეროში მოღვაწე კომპანიებთან, ზოგიერთ მათგანში კი თავადაც ვმუშაობდი, ბოლოს წავაწყდი სფეროს, სადაც კომპანიები სულაც არ წუხდნენ თუკი ახალი კონკურენტი გამოუჩნდებოდათ და პირიქით, აქტიურად თანამშრომლობდნენ ერთმანეთთან, მაგალითად – ერთმანეთს აწვდიდნენ დეფიციტურ საქონელს, უგზავნიდნენ ისეთ კლიენტებს, რომელთა მომსახურებსაც თავად ვერ ახერხებდნენ, უზიარებდნენ ერთმანეთს ტექნიკურ ცოდნას და ა.შ. თავიდან, ეს ყველაფერი საკმაოდ უცნაურად მომეჩვენა, მიჩვეული იმას რომ კომპანიები ერთმანეთს მუდმივად უგებენ მახეებს და ცდილობენ დაძირონ ერთმანეთი – ეს ყველაფერი არასწორადაც კი მეჩვენებოდა, მაგრამ სინამდვილეში, სწორედ ეს ფაქტი აღმოჩნდა ჩვენი წერილის კითხვის პასუხი.

პასუხი:
აღმოჩნდა, რომ იმისთვის რათა პროდუქტის კატეგორია განვითარდეს, საჭიროა ამ პროდუქტის მწარმოებლებმა ერთმანეთს ხელი შეუწყონ! კონკურენცია კი ბაზარზე ახდენს მოთხოვნის სტიმულირებას და ამით ყველა მიმწოდებელი უფრო მეტად იხეირებს ვიდრე ცალკეული მიმწოდებელი იხეირებდა.

რატომ?
უფრო კონკრეტულები რომ ვიყოთ, არჩევანი ახდენს პროდუქტზე მოთხოვნის გაზრდის სტიმულირებას, მომხმარებელი არჩევანს – განიხილავს როგორც უპირატესობას! ხოლო თუ ბაზარზე ერთი მიმწოდებელია, ანუ მონოპოლისტი, მომხმარებელი მის მიმართ ეჭვს გამოხატავს.

ანუ თუ პროდუქტს ერთი მიმწოდებელი აწარმოებს მხოლოდ, მომხმარებელი მისით დიდად არ ინტერესდება, ხოლო საკმარისია მეორე მიმწოდებელიც გაჩნდეს – მოხმარებელი უკვე იწყებს კონკრეტულად პროდუქტით დაინტერესებას და ბაზარიც შესაბამისად იზრდება.

მაგრამ…
არავითარი, მაგრამ! შეიძლება მოგეჩვენოთ, რომ მონოპოლისტი მარტო უფრო დიდი მოგებას ნახავდა, სინამდვილეში კი ასე არ არის! განვიხილოთ, ეს ნამცხვრის მაგალითზე:

• მონოპოლისტის შემთხვევაში, თქვენ გაქვთ პატარა ნამცხვარი, რომელიც მარტო თქვენია და თქვენ მიირთმევთ
• კონკურენციის შემთხვევაში, თქვენ უკვე ნამცხვრის ნაჭერი გაქვთ, სამაგიეროდ ეს ნაჭერი ბევრად უფრო დიდია, ვიდრე თქვენი მთლიანი ნამცხვარი იყო.

ასე და ამგვარად, კოკა-კოლას და პეპსი-კოლას კონკურენციამ, მომხმარებელი უკეთ გააცნო გაზიან, კოლაზე დამზადებულ სასმელებს და მათი ორივეს მოგების ზრდა გამოიწვია, მიუხედავად იმისა რომ კოკა-კოლამ ბაზრის ნაწილი დაკარგა – სამაგიეროდ ახალი ნაწილი უფრო დიდი იყო ვიდრე მთლიანად ბაზარი პეპსის შემოსვლამდე.

უფრო მეტიც, საუკეთესო ადგილი ფილიალის გასახსნელად, ზუსტად კონკურენტის ფილიალის გვერდზე მდებარეობს. იმიტომ, რომ მომხმარებელი უკვე მიჩვეულია იმ ადგილს და ამით ორივე კომპანია უფრო მეტად ხეირობს, ვიდრე მარტო იხეირებდა – სწორედ ამიტომ არის ცუდი მონოპოლია, თავად მონოპოლისტისთვისაც.

The best thing that happened to Coca-Cola was Pepsi-Cola. -  Laura and Ai Reis

ინსტრუმენტი რომელიც თითქოს ყველა დამწყებმა მარკეტოლოგმა უნდა იცოდეს, დღემდე საკმაოდ ბურუსითაა მოცული, განსაკუთრებით იმ მარკეტინგული მენეჯერებისთვის, ვისაც მარკეტინგული განათლება არ მიუღია და თანამდებობაზე ნაცნობობით მოხვდა :P

მაშ ასე, ვინც არ იცით – გამოგადგებათ, ვინც იცით – არ გაწყენთ გამეორება, ბევრისთვის მისტიური 4P:

დღეს გადაწყდა ცოტა რამ მარკეტინგზე დაგვეწერა,რადგან თემა, რომელსაც ამ სტატიაში შევეხებით ძალიან გამოყენებადი და მნვიშვნელოვანია. კერძოდ ეს თემა ეხება მარკეტინგულ მიქსს, რომელიც ოთხი პი ს სახელითაცაა ცნობილი. მარკეტინგული მენეჯმენტის საფუძველიც სწორედ აქედან იწყება, მაგრამ საქართველოში მის გამოყენებაზე ლაპარაკიც ზედმეტია, მაშინ როდესაც ცოტამ თუ იცის რას ნიშნავს ან რა დანიშნულება აქვს ოთხ პი-ს. მაშ ასე, მარკეტინგული მიქსი (Marketing Mix) ძირითადად შედგება ოთხი ელემენტისაგან:

• ფასი (Price)
• ადგილი (Place)
• პროდუქტი (Product)
• პრომო-პრომოუშენი (Promotion)

ოთხივე ელემენტი, ცხადია ძალიან მნიშვნელოვანია, მოდით განვიხილოთ, როგორ ურთიერთქმედებენ ისინი და საერთოდ, რატომ ეძახიან Marketing Mix – ს, ანუ ”მარკეტინგულ ნარევს”. საქმე იმაშია, რომ პროდუქტი ,რომელსაც შენ სთავაზობ მომხმარებელს, შეიძლება შეიცვალოს მიქსის-ნარევის ელემენტების დოზის გაზრდით ან შემცირებით.

უფრო გასაგები რომ გახდეს თვალსაჩინოებისათვის მოვიყვანოთ მხატვრის პალიტრის მაგალითი:

მხატვარი ერთმანეთში ურევს მთავარ ფერებს სხვა და სხვა რაოდენობით, რომ მიიღოს საბოლოო ფერი რომელსაც ნახატში გამოიყენებს. გამოდის რომ მხატვარს შვიდი ძირითადი ფერისაგან უამრავი ახალი ფერის შექმნა შეუძლია. ყოველი ხელით შესრულებული ნახატი კი უნიკალური და ყველასგან განსხვავებულია. მარკეტინგულ მიქსში გვაქვს არა შვიდი, როგორც ეს ხატვაშია არამედ ოთხი ძირითადი კომპონენტი, რომელთა დოზების ცვლის შემთხვევაში ჩვენ ვიღებთ მრავალფეროვან, ხშირად უნიკალურ საქონელს ან  მომსახურებას.

დროთა განმავლობაში ყველა გამოცდილება, თეორია ან მეთოდი იხვეწება და ახალი, გაუმჯობესებული სახით წარმოგვიდგება ხოლმე. ამ შემთხვევაშიც ასე მოხდა – ზოგიერთმა  მარკეტოლოგმა  4P – ხუთამდე გაზარდა და დაუმატა ახალი კომპონენტი ხალხი (People). ასე დაიბადა 5P.

მოგვიანებით, არც 5 კომპონენტი აღმოჩდა საკმარისი და საერთო რაოდენობა შვიდ P – მდე გაიზარდა, კერძოდ კი: გარეგნული მხარე (Physical evidence) და პროცესი (Process).

ამ დროისთვის, ალბათ უკვე მიხვდით რატომ წარმოიშვა ტერმინი 4P და არა მაგალითად 4M, საქმე იმაშია რომ ყველა კომპონენტის ინგლისური დასახელება ასო P დან იწყება.

ახლა, როდესაც ზოგადად ვიცით თუ რა არის შვიდი პი, მოდით ვისაუბროთ მის თითოეულ კომპონენტზე:

1. ფასი (Price) – პროდუქტზე ფასის დადების მრავალი გზა არსებობს (Pricing), ამისათვის სწორად უნდა განისაზღვროს პროდუქტის თვითღირებულება, ბაზრის ღირებულება და კიდევ უამრავი ელემენტი.ზოგჯერ საჭიროა ფასის ცვლილება – დაწევა ან აწევა. რათა არ დაეცეს თქვენი პროდუქტის გაყიდვები.
2. ადგილი (Place) – ესაა მექანიზმი რომლის საშუალებითაც საქონელი და/ან სერვისი, მიდის მიმწოდებლიდან მომხმარებლამდე. ადილი სადაც მომხმარებელი უშუალოდ ხვდება პროდუქტს.
3. პროდუქტი (Product) – პროდუქტი ხელშესახები მატერია ან მომსახურებაა, რომელიც შეგიძლია გაყიდო ან იყიდო.
4. პრომოუშენი (Promotion) – ოთხი პი ს ერთ-ერთი კომპონენტი, რომელიც მოიცავს მარკეტერის ყველა კომუნიკაციას. როგორც ნეილ ბორდენი თავის დროზე ”მარკეტინგულ მიქსში” ამბობდა – ”მარკეტინგის ყველა კომუნიკაციას აქვს თავის პრომო მიქსი”. ის შეგვიძლია ნამცხვრის მიქსს შევადაროთ, რომლის ძირითადი ინგრედიენტები ერთი და იგივეა, მაგრამ თუ რომელიმე მათგანის დოზას გავზრდით ან შევამცირებთ მივიღებთ სულ სხვა გემოს.
5. ხალხი (People) – ხალხზე დაკვირვება არის ყველა სერვისის/პროდუქტის და გამოცდილების მნიშვნელოვანი ელემენტი. მიმწოდებელმა უნდა იზრუნოს იმაზე, რომ პროდუქტის დამზადება და რეალიზება ერთდროულად მოხდეს, ამასთან ერთად დაიხვეწოს მომხმარებლის დაკვირვების შედეგად მიღებული გამოცდილება.
6. გარეგნული მხარე (Evidence) – არის სერვისის მატერიალური ნაწილი ჩაცმულობა და/ან აღჭურვილობა.
7. პროცესი (Process) – პროცესი არის 7P ს ერთ-ერთი ელემენტი. მასში თავმოყრილია მარკეტინგულ და/ან ფინანსურ ოპერაციებზე დაკვირვების შედეგად მიღებული გამოცდილება. მაგალითად კომპანიას სურს მიიღოს 30% მარკეტინგული წილი, ამისათვის კომპანია ასრულებს მარკეტინგული დაგეგმარების პროცესს.

ჩნდება კითხვა: რა საჭიროა ოთხი, ხუთი და მით უმეტეს შვიდი პი?
პასუხი მარტივია: ფაქტიურად, მარკეტინგის ძირითად საფუძველს მარკეტინგული მიქსი წარმოადგენს! მიუდექით ამ ინსტრუმენტს, როგორც რეცეპტს, ეს დაგეხმარებათ უკეთ წარმართოთ თქვენი საქმიანობა.

საჭიროა გამოუშვა პროდუქტი, მაგრამ უნდა წინასწარ დაადგინო სად უშვებ პროდუქტს და რა სეგმენტისთვისაა გათვლილი, რათა სწორად დაადო ფასი და ბოლოს გააკეთო შენი პროდუქტის PR აქცია ან სარეკლამო კამპანია. რადგან დღესდღეობით პროდუქტის სიმცირეს არ ვუჩივით, აუცილებელია მომხმარებლამდე მივიდეს თქვენი გზავნილი, მათი საშუალებით დანარჩენი სამი პი პროდუქტის უკეთ რეალიზებასა და მეტი მოგების მიღებაში დაგეხმარებათ.

ვფიქრობ ეს სტატია დაგეხმარებათ ამ საქმის უკეთ შესწავლაში და თუ გადაწყვეტთ მარკეტინგი თქვენი ცხოვრების პროფესიად აქციოთ (ან უკვე აქციეთ) ეს ინფორმაცია გამოუყენებელი არ დაგრჩებათ.

პატივისცემით: მარი ალუღიშვილი

მოგეხსენებათ თავად მარკეტინგი საკმაოდ ახალგაზრდა მეცნიერებაა, ხოლო საქართველო თავად ახალგაზრდა ქვეყანა, ამიტომ ბევრი რამ საქართველოში პირველად ხდება, იმიტომ კი არა რომ ჩამოვრჩით, დებილები ვართ და ა.შ. არამედ უბრალოდ – სულ რამოდენიმე წელია რაც დამოუკიდებლობა მოვიპოვეთ, ამიტომაც ჯერ ყველაფერს ვერ ავუწყეთ ფეხი.

ამხელა შესავალი კი იმისთვის დამჭირდა, რომ გითხრათ – 80/20 ის კანონი დასავლეთის, უკვე განვითარებულ ქვეყნებში ფართოდ გამოყენებადი პრინციპია, მაგრამ საქართველოში მეეჭვება ბევრმა კი არა საერთოდ ვინმეს გაეგონოს, განეხილოს ან მითუმეტეს – კორპორაციაში დაენერგოს.

მაშ ასე, მაინც რა არის ეს მისტიური პრინციპი?

პარეტოს პრინციპს, მეორე სახელად 80/20 ის კანონი ტყუილად არ ქვია, საქმე იმაშია, რომ ეს კანონი გვამცნობს: ნებისმიერი შედეგის 80% მომდინარეობს განხორციელებული ცდების 20% იდან. თუ თქვენ ჩემნაირად აზროვნებთ, მაშინ ალბათ მაგალითიც დაგჭირდებათ ცარიელი სიტყვების რახა-რუხის მაგივრად, მაშ ასე: თუ თქვენ ფლობთ მაღაზიას, მისი გაყიდვების 80% იქნება თქვენი კლიენტების 20% ისგან… ოღონდ ამ მაგიურმა რიცხვებმა 80% და 20% არ მოგატყუოთ, ეს არ არის მკაცრად ფიქსირებული რიცხვი, არამედ იგულისხმება რომ შედეგის და ცდების ფარდობა ამ რიცხვებთან ახლო-მახლო იტრიალებს, ანუ შეიძლება იყოს 10% კლიენტებიგან შემოსული 90% შემოსავალი, ან 30% პროდუქციისა გამოიმუშავებდეს 85% ს მოგებისა და ა.შ.

კიდევ ერთი რამ უნდა გაითვალისწინოთ, ადამიანის გონება ისეა მოწყობილი რომ წამსვე შეკრებს 80% და 20% ს და მიიღებს 100% ეს არ შეგეშალოთ, 80% ხომ სხვა განზომილებაა და 20% კი სხვა. მათი შეკრება არ შეიძლება და არ არის აუცილებელი ფარდობა 100% ს ადგენდეს.

ახლა კი დროებით, პარეტოს დავუბრუნდეთ, ვინ იყო პარეტო? ეკონომისტებისთვის ეს ადამიანი კარგად ცნობილი იქნება, მას გარდა ამ კანონისა კიდევ ბევრი კვლევა და დამოკიდებულება აქვს გამოვლენილი, კერძოდ 80/20 ის კანონი კი აღმოაჩნია იტალიის მოსახლეობაზე დაკვირვებისას, როდესაც დაადგინა რომ იტალიის მიწების 80% ეკუთვნოდა იტალიის მოსახლეობის 20% ს, მოგვიანებით პარეტომ სხვა ქვეყნებიც შეამოწმა და აღმოაჩინა რომ იქაც იგივე ფარდობა მოქმედებდა, როგორც ალბათ უკვე შეამჩნიეთ ფარდობა ჯადოსნური სულაც არ არის და ის ცხოვრების ბევრ სფეროზე მოქმედებს, უფრო სწორად კი – ყველა სფეროზე.

მაგალითად ინტერნეტში შეხვდებით საიტებს, რომლებიც ირწმუნებიან რომ პარეტოს პრინციპით, შეიძლება სწრაფად დაიკლო, თუკი შესრულებული სავარჯიშოების რაოდენობას დაიყვან 20% მდე, მაგრამ ზუსტად ამოირჩევ რომელი სავარჯიშოების 20% შეადგენს იმ ეფექტს, რომელიც 80% ით გაკლებინებთ წონაში.

ალბათ უკვე მიხვდით, რომ პარეტოს პრინციპის გამოყენების არსიც ეს არის, უნდა გაარკვიოთ თქვენი კლიენტების/პროდუქციის თუ სხვა მომსახურების ყველაზე მნიშვნელოვანი 20% და მოახდინოთ მასზე კონცეტრირება, ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მარკეტინგული კამპანიებისთვის კრიზისის პირობებში, ამ დროს ხომ ბიუჯეტი მაქსიმალურად შეზღუდულია და დიდი მნიშვნელობა აქვს ვის ვუმიზნებთ მომხმარებლიდან.

მაგრამ!

არ დაგავიწყდეთ არც დარჩენილი 80% კლიენტისა და არც ახალი კლიენტების მოპოვება, ამ ნაწილიდან მიღებული შემოსავალი დაფარავს კომპანიის ხარჯებს და შეუნარჩუნებს მას საერთო იმიჯს.

წარმატებებს გისურვებთ!

Give me a fruitful error anytime, full of seeds, bursting with its own corrections.
Vilfredo Pareto

ამ მცდარი გადაწყვეტილების შემდგომ, კოკა-კოლას აბონენტთა მომსახურების ხაზი უბრალოდ დაიბომბა სატელეფონო ზარებით, ხალხი ამბობდა რომ გადადიოდა პეპსის სმაზე, მოუწოდებდა კომპანიას შეეცვალა გადაწყვეტილება, გარდა მომხმარებელთა უარყოფითი ზარებისა კოკა-კოლამ მიიღო უამრავი უკმაყოფილების წერილი საკუთარ მისამართით.

მოდით გავყვეთ ისტორიას და ვნახოთ, რა მოხდა სინამდვილეში და რაც ყველაზე მთავარია – რა დასკვნა შეგვიძლია გამოვიტანოთ სხვების შეცდომებიდან.

ახალი ფორმულა

1985 წელი იდგა და პეპსი სულ უფრო იკრებდა ძალას, იმავდროულად პარავდა კოკა-კოლას ბაზრის წილს, ამ უკანასკნელის გაყიდვები სულ უფრო ვარდებოდა, გემოს შედარებისას უმეტესობა მომხმარებლისა აღიარებდა რომ პეპსი უფრო მოსწონდა, რადგან მას უფრო მოტკბო და უცნაურად რბილი გემო ჰქონდა. რაღაც ცვლილება აუცილებელი იყო, ასე ფიქრობდა კოკა-კოლას იმ დროინდელი ხელმძღვანელობა.

როგორც ნიუ-იორკ თაიმსი წერს, კოკა-კოლას კვლევის და განვითარების ჯგუფმა ახალი ფორმულა მიიღო დიეტური კოკა-კოლას კვლევის პროცესში, ახალი ფორმულა უფრო მოტკბო გემოსი გახლდათ, ხოლო ჩატარებულმა კვლევამ ცხადყო რომ მომხმარებელი ახალ ფორმულას ამჯობინებდა ძველს. გადაწყდა ახალი ფორმულის ჩაშვება და ძველის მთლიანად ამოღება ბაზრიდან, ყველაფერი საიდუმლოდ დაიგეგმა, სიახლის შესახებ არ იცოდნენ თვითონ ჩამომსხმელებმაც და კოკა-კოლას პერსონალმაც კი, დაიწყო სრული რებრენდინგი და სარეკლამო რგოლების მომზადება, მსახიობებმა, რომლებიც რეკლამებში მონაწილეობდნენ არ იცოდნენ რომ ახალ ფორმულას უწევდნენ რეკლამას და პრესკონფერენციაზე გაცხადებულ ახალ ამბავს ყველა კარგად შეხვდა, მათ შორის დისტრიბუტორები, მათთვის ყველაზე კარგად იყო ცნობილი კოკა-კოლის გაყიდვების შემცირების შესახებ.

ახალ ამბავს ყველა კარგად შეხვდა, მაგრამ სიხარული ნაადრევი აღმოჩნდა, რამოდენიმე დღეში უკმაყოფილო მომხმარებელმა კომპანიაში რეკვა დაიწყო, ისინი ითხოვდნენ ძველი ფორმულის დაბრუნებას, ბევრი ამბობდა რომ ”თითქოს ძველი მეგობარი დაკარგეს”, კოკა-კოლას სატელეფონო ხაზი დღეში ათასამდე ასეთ ზარს იღებდა, ხოლო მათი საფოსტო ყუთი გატენილი იყო უკმაყოფილო კლიენტების წერილებით, რამოდენიმე დღეში კომპანიის ხაზზე დღეში ექვსი ათასი უკმაყოფილო კლიენტი რეკავდა, ამასობაში პეპსი გამარჯვებას ზეიმობდა, თან რათქმაუნდა ცეცხლზე ნავთი დაასხა და დაიწყო PR აქცია, რომლის მთავარი მესიჯი იყო ”კოკა-კოლა მიხვდა, რომ მის სასმელს ცუდი გემო აქვს და ამიტომ ცვლის” რათქმაუნდა თან დაურთო სატელევიზიო რეკლამაც, სადაც მოხუცი კაცი ამბობდა ”მათ ჩემი კოლა მოკლეს”…

და აი მას მერე, რაც 40 000 უკმაყოფილების წერილი დაუგროვდათ, ანუ 77 დღის მერე – კოკა-კოლამ დააბრუნა ძველი ფორმულა, ნიშნულით Coca-Cola Classic და რაოდენ საოცარიც არ უნდა იყოს, გაყიდვებმა მიაღწიეს პიკს და დაამყარეს ბოლო 12 წლის გაყიდვების რეკორდი, ხალხი ძველ ფორმულას მიესია სრული ამ სიტყვის მნიშვნელობით. ცხადია მას მერე ბევრი ითქვა იმაზე, რომ ამ საქციელით კოკა-კოლამ უბრალოდ თავი გადაირჩინა და არანაირი შეცდომა არ ყოფილა, თუმცა კომპანიის მმართველმა ასე უპასუხა ამ პრეტენზიას: ”ჩვენ არც ამდენად სულელები ვართ და არც ამდენად ჭკვიანები”.

კოკა-კოლა კლასიკური.

რა დასკვნები შეიძლება გავაკეთოთ ჩვენ?

1. ცვლილება არ შეიძლება მოახდინო – მხოლოდ ცვლილების გამო! – კოკა-კოლას მთავარი პრობლემა გახდა ის, რომ მათ მთლიანად გააქრეს ბაზრიდან ძველი პროდუქტი, გადასვლა – თუკი ის საერთოდ მოხდებოდა, უნდა ყოფილიყო ნელი და დროში გაწელილი, რადგან პროდუქტის მიმართ ლოიალობა არ ქრება ერთიანად, ამას კარგად იყენებს მაიკროსოფტი და სხვა კომპანიები, ახალი პროდუქტის შემოტანისას წლების მანძილზე გრძელდება წინა პროდუქტების მხარდაჭერა, წარმოიდგინეთ რა მოხდებოდა მაიკროსოფტს უეცრად რომ გაექრო Windows XP და აეძულებინა მომხმარებელი გადასულიყო Windows Vista ზე.
2. ნუ შეგეშინდება უკან დაბრუნების – კოკა-კოლას რომ არ დაებრუნებინა ძველი ფორმულა, ექსპერტების აზრით, ახლა უკვე პეპსი იქნებოდა ბაზარზე დომინანტი.
3. მარკეტინგული კვლევა – სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ის რეალური აღმოჩნდება ბაზარზე პროდუქტის გამოსვლისას.

სტატია დაიწერა დღეს, იმიტომ რომ:

დღეს, 25 წლის მერე იმ თარიღიდან, როდესაც კოკა-კოლამ დიდი შეცდომა დაუშვა და მერე უკან დააბრუნა ძველი ფორმულა სახელით: Coca-Cola Classic, კომპანია აღიარებს შეცდომას და მოაშორებს დამატებას Classic, იმიტომ რომ ეს პროდუქტი ისედაც კოკა-კოლასთან ასოცირდება – ამიტომ მან თავისი თავი ამოწურა.

გარდა ამისა ”გაერთიანებული ტელეკომი” ითხოვდა გაურკვეველი წარმომავლობის ვალის 3 მილიონი ლარის ანაზღაურებას, მაგრამ 16 ოქტომბერს სასამართლომ დავა ”კაუკასუს ონლაინის” სასარგებლოდ გადაწყვიტა.

ამ დროს აღმოჩნდა, რომ ”კაუკასუს ონლაინს” არ გააჩნდა კორპუსის ამხანაგობებისგან თანხმობა – სახურავებზე დაემონტაჟებინა ხაზები, ამიტომ მერიის ზედამხედველობის სამსახურმა და ”გაერთიანებლი ტელეკომის” თანამშრომლებმა ამ ”შეცდომის გამოსწორება” სასწრაფოდ საკუთარ თავზე აიღეს და ისედაც გამწარებულ ხალხს ინტერნეტის ხაზის ჩაუჭრეს.

შეიძლება სხვა დროს ხალხს ასეთი მძაფრი რეაქცია არ ჰქონოდა, მაგრამ პრობლემა იმაშია რომ ხალხი მეტ-ნაკლებად დამოუკიდებელ ინფორმაციას სწორედ ინტერნეტიდან იღებს, ხოლო საქართველოში შექმნილი პირობების გამო, ზოგიერთისთვის ინტერნეტი ერთადერთ გასართობ საშუალებადაც კი იქცა.

ცოტა უფრო მოკლედ, რომ ვთქვათ ”გაერთიანებულ ტელეკომს” ძალიან დაეზარა კონკურენტუნარიანი გარემოს შექმნა, თან ძალიან ეჩქარებოდა, რადგან თვის ბოლოს ”კაუკასუს ონლაინი” თავის ევროპულ ინტერნეტს რთავდა და ამიტომ გადაწყვიტა აქტიურ ქმედებებზე გადასულიყო.

Caucasus Online - ის ლოგო

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ”კაუკასუს ონლაინი” დიდი ხანია ბაზარზე მონოპოლისტია, ის შეიქმნა ”ჯორჯია ონლაინის”, ”კაუკასუს ნეტვორკის” და ”სანეტის”  შერწყმის შედეგად. მოგვიანებით კიდევ ”ტელენეტი” და ”დელტანეტიც” დაიმატა.სახელიც და ლოგოც შეიქმნა ”კაუკასუს ონლაინის” და ”ჯეორჯია ონლაინის” კორპორატიული სტილის შერწყმით.

როგორც მონოპოლისტებს სჩვევიათ კლიენტების მიმართ საკმაოდ აგდებული დამოკიდებულება ჰქონდათ, ერთადერთი ცვლილება რაც უამრავ პროტესტს მოჰყვა იყო ის, რომ შემოიღეს ოპერატორების შეფასების სისტემა, ხოლო რობოტი ავტომატურად გამცნობდათ კიდევ რამდენი ხანი უნდა მოგეცადათ მოთმინებით.

სიახლე, სიახლედ და ”კაუკასუს ონლაინის” აბონენტებთან მომსახურების ცენტრი ხანდახან უბრალოდ ითიშებოდა, ან სისტემა ვერ უძლებდა ან უბრალოდ არ სურდათ უკმაყოფილო მომხმარებლების მოსმენა.

ამ და სხვა მიზეზების გამო, ინტერნეტ მომხმარებლები დიდი ხანია ალტერნატივას ეძებდნენ, ხოლო მომხმარებელთა ლოიალურობა ”კაუკასუს ონლაინის” მიმართ უკვე დიდი ხანია 0 – იან ნიშნულს ჩასცდა.

UTG - ის ლოგო

რაც შეეხება ”გაერთაინებულ ტელეკომს” ის ”საქართველოს ტელეკომის”, ”ვანექსის” და ”აჭარის ტელეკომის” გაერთიანების შემდგომ შეიქმნა.”გაერთიანებული ტელეკომის” ლოგო, კომპანია BBDO International მა შეიმუშავა, მაგრამ გაუგებარია რა დატვირთვას შეიძლება ატარებდეს (რიგ მკითხველს ალბათ პოზა 69 საც გაახსენებს). 2008 წელს კი გამოაცხადეს, რომ ”მაშტაბურ სერვის კამპანიას” გეგმავდნენ, (ეტყობა მომხმარებლის სახურავზე სირბილი და ხაზების გადაჭრა თუ მოიაზრებოდა.)

გარდა ხაზების გადაჭრისა, ”გაერთიანებული ტელეკომის” თანამშრომლები შედიოდნენ სადგურებში და ”კაუკასუს ონლაინის” აპარატურა გამოჰყავდათ მწყობრიდან, ეს ფაქტები ”კაუკასუს ონლაინის” სათვალთვალო კამერებმა დააფიქსირეს.

გარდა ამისა, ხორციელდებოდა სატელეფონო ზარები, სადაც ინტერნეტ მომხმარებელს არწმუნებდნენ სასწრაფოდ გადართულიყო ”გაერთიანებული ტელეკომის” ინტერნეტზე, რადგან სულ მალე GElink გაითიშებოდა.

კაუკასუსმა საპასუხოდ, განათავსა ინფორმაციული ბანერები მის ყველაზე დიდ ონლაინ სერვისებზე და პორტალებზე, ეტყობა ბანერები ნაჩქარევად იყო დამზადებული, რადგან საკმაოდ მდარე ხარისხის იყო.

უამრავი ადამიანი, სწორედ ”კაუკასუს ონლაინისგან” ადრინდელი აგდებული დამოკიდებულების გამო გადაერთო ”გაერთიანებულ ტელეკომზე”, მაგრამ ეტყობა სასურველ შედეგს ვერ მიაღწიეს, როგორც იქნა ”გაერთიანებულმა ტელეკომმა” ცივილურ ხერხს მიმართა და მომხმარებელს მაცდუნებელი წინადადება შესთავაზა – მაღალ სიჩქარიანი გლობალური შეერთება მესამედ ფასად, თან პირველი თვე – უფასოდ.

ამის შემდეგ სიტუაცია თითქოს დაწყნარდა, ხაზები საკმაოდ ოპერატიულად აღადგინეს ”კაუკასუს ონლაინის” თანამშრომლებმა, უმრავლესობა მომხმარებლებმა კი ორივე ინტერნეტი დაიდგეს სახლში, ახლა ხან ერთზე გადაერთვებიან, ხან მეორეზე.

საგულისხმოა, რომ არცერთ მხარეს არ გააჩნდა არანაირი მომხმარებლის მხარდაჭერა. მათ შესათავაზებელიც კი არაფერი ჰქონდათ. სიტუაცია საკმაოდ უცნაურია, რადგან როგორც წესი, ოლიგოპოლიის თუ დუოპოლიის შემთხვევაში კომპანიები თანხმდებიან და ქმნიან კარტელს, რაც საბოლოო ჯამში მომხმარებელზე გამანადგურებელი შედეგი აქვს, რადგან ისპობა კონკურენცია და ხდება ფასების ფიქსირება.

ასე იყო თუ ისე, კაუკასუსმა მართლაც გრანდიოზული პროექტი ”ვარნა-ფოთის” მაგისტრალი დაამთავრა, ოღონდ ქართული დაუდევრობის გარეშე, არც მის გახსნა-ჩართვას ჩაუვლია, როგორც ეტყობა პირდაპირ 18-19 ნოემბერს, ამოგლიჯეს (სხვა ახსნას ვერ ვუძებნი) თურქული ინტერნეტი და ახალ ხაზზე გადააერთეს ლამის მთელი საქართველო.

მომხმარებლის სამართლიან საყვედურს, თუ რატომ იყო გათიშული გარე შეერთება რამოდენიმე დღე გადაბმულად კაუკასუსმა ჩვეული დუმილით უპასუხა, მაგრამ მომხმარებლის მოლოდინი, მაღალსიჩქარიანი ინტერნეტისა ასე თუ ისე გამართლდა. მართალია, ფასები ჯერ კიდევ შეიცვლება, ალბათ მონოპოლიები შეთანხმდებიან და გარკვეულ ზღვარზე დაიჭერენ ფასებს.

რომელი მხარე იყო დამნაშავე? ორივე! იმის მაგივრად ბაზარზე პოზიციონირება უკეთ გაეკეთებინათ და მარკეტინგული ხერხებისთვის მიემართათ – ერთმანეთთან ხელჩართულ ბრძოლაზე გადავიდნენ. ზარალით კი ცხადია, უბრალო მომხმარებელი დაზარალდა.

დასკვნა მკითხველისთვის მიგვინდია.

დღეს გადავწყვიტე ოდნავ განსხვავებულ თემას შევხებოდი, რადგან 20 ნოემბერი ”მსოფლიო ფილოსოფოსიის” დღეა. მარკეტინგით დაინტერესებული ადამიანებისთვის არ იქნება საიდუმლო, რომ მთელი მარკეტინგი აგებული დარწმუნების ტექნოლოგიებზე, მომხმარებლის ფსიქოლოგიურ რეაქციაზე, ხშირად გადარწმუნებაზე და გარკვეული აზრის დანერგვაზე.

ნამდვილი მარკეტოლოგისთვის კამათი არასადროს არის დამთრგუნველი, პირიქით, ნებისმიერი მარკეტერი ცდილობს ჩაერთოს ასეთ კამათში და თავისი პოლიტიკა გაატაროს. ხდება ისეც, რომ მარკეტოლოგი განგებ მარცხდება, მარტო იმიტომ რომ საკუთარი პროდუქტის უპირატესობა დაამტკიცოს, მოკლედ მგონი უკვე მიხვდით რომ დღეს საუბარი იქნება ჩახლართულ, ტვინის ასატკიებელ ფილოსოფოსურ პრობლემებზე.

დიდი შანსია, რომ ქვემოთ მოყვანილ 4 ფილოსოფოსურ კითხვასთან თავად მიხედვით, რომელიც BBC იმ გამოაქვეყნა, თავად გიმსჯელიათ და ალბათ კომენტარებშიც გამოხატავთ აზრს, რომელიც თქვენ თავთან თუ სხვასთან კამათში დაგებადათ. მე პირადად კი რამოდენიმე თემაზე მქონდა გახსნილი დისკუსია Forum.ge ზე, თუმცა ზოგი მათგანი მართლაც უცხო და საინტერესო აღმოჩნდა.

მოკლედ, დავიწყეთ.

1. უნდა მოვკლათ თუ არა ჯანმრთელი ადამიანი – მისი ასევე ჯანმრთელი ორგანოების გამო?თუკი… – დავუშვათ ”მიშა” არის ჯანმრთელი ადამიანი, ოჯახის და ახლობლების გარეშე, დასაშვებია თუ არა მისი მოკვდინება უმტკივნეულოდ, თუკი მისი ორგანოები გადაარჩენს 5 სხვა ადამიანს, რომლებსაც სჭირდებათ მისი გული, თირკმელი და ა.შ.?თუ არა, რატომ არა?

   ახლა კი წარმოიდგინეთ სხვა სიტუაცია, მკვლელმა დაგიჭირათ თქვენ და კიდევ სხვა 6 ადამიანი, მან როგორღაც დაგარწმუნათ, რომ თუკი თქვენ მოკლავთ 6 იდან ერთ-ერთს, მაშინ დანარჩნეებს გაათავისუფლებს, თუ არცერთს არ მოკლავს, მაშინ 6 ივეს დახოცავს, ხოლო თქვენ ყველა შემთხვევაში გაგათავისუფლებთ.

   მოკლავდით თუ არა ერთ ადამიანს დანარჩენი 5 ის გადასარჩენად – ამ შემთხვევაში?

2. ხარ თუ არა ისევ ის ადამიანი, რომელმაც ამ წერილის კითხვა დაიწყო? წარმოიდგინეთ თქვენი ბავშვობისდროინდელი ფოტო, სადაც ხართ სულ 8 წლის, როგორ ფიქრობთ, რა გაძლევთ იმის საფუძველს იფიქროთ, რომ ეს ადამიანი სწორედ თქვენ ხართ? შეიძლება იფიქროთ რომ ეს ადამიანი ფოტოზე ხართ თქვენ, მარტო იმიტომ რომ ორივე შედგებოდით და შედგებით ერთიდაიგივე უჯრედებისგან, მაგრამ ყოველ 7 წელში, ადამიანი იცვლის თავის უჯრედებს, ძველი უჯრედები კვდებიან, ახლები იბადებიან.თქვენ შეიძლება იფიქროთ, რომ “თქვენ” მაშინ და “თქვენ” ახლა, ხართ ერთიდაიგივე ორგანიზმი – მთლიანად, მაგრამ რა ქმნის რეალურად ამ მთლაინობას? დავუშვათ, რომ თქვენი და რომელიმე სხვა ადამიანის ტვინს შეუცვალეს ადგილები (რომელი ფილმი გახსენდებათ?) იქნებით კი თქვენ, ახალი ორგანიზმი? რათქმაუნდა მიმზიდველია განაცხადოთ რომ ”თქვენ” ხართ მხოლოდ ადამიანის ტვინი და არა ადამიანი, როგორც არსება.

   მაგრამ რატომ მაინცდამაინც ტვინი და არა სხვა რომელიმე ორგანო, მაგალითად ელენთა? ალბათ იმიტომ რომ სწორედ ტვინში მიმდინარეობს ჩვენი მენტალური პროცესები, იმედები, შიშები, ოცნებები, რწმენები, ღირებულებები და მახსოვრობა. ახლა უკვე გამოდის, რომ სწორედ ემოციებია მთავარი და არა ტვინი, რომელიც მათ უზრუნველყოფს.

   საბოლოო ჯამში, თუკი უბრალოდ შესაძლებელი იქნებოდა თქვენი ტვინის სკანირება და დროებით სადმე ჩაწერა, შემდეგ თქვენი და კიდევ ერთი ადამიანის ტვინის მთლიანად წაშლა და მერე ზედ ადრე შენახული ტვინის მონაცემების ჩაწერა, გამოდის რომ ამ დროს ორი ერთიდაიგივე ადამიანი, დედამიწის სხვადასხვა ადგილას – ერთდროულად იარსებებდა!

   ასე, რომ არანაირი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თქვენ, სწორედ თქვენ ხართ დროის სხვადასხვა მონაკვეთში – არ არის სწორი!

   თქვენ უკვე ის პიროვნებაც კი არ ხართ, ვინც ამ წერილის კითხვა დაიწყო!

3. არის თუ არა ამ წამს კომპიუტერის მონიტორი თქვენს წინაშე? რა მიზეზით ფიქრობთ, რომ ამჟამად თქვენ მონიტორს უცქერით? ალბათ თქვენი პასუხი იქნება – ”მე ხომ მას ვხედავ” ან… უბრალოდ გგონიათ რომ ხედავთ! საქმე იმაშია, რომ გრძნობები ხშირად გვატყუებენ, ხშირად სწორი ჯოხი, წყალში მოღუნულ ჯოხად გვეჩვენება, ხანდახან კი ორი თანაბარი სიდიდის ზოლი, სხვადასხვა ზომის ჩანს.მიუხედავად ამისა, თქვენ მაინც ფიქრობთ, რომ გრძნობები მაინც იძლევიან საფუძველს დავეყრდნოთ მათ როდესაც ვიქმნით წარმოდგენას სამყაროს შესახებ, ანალოგიას თუკი გავატარებთ, არაზუსტ ბარომეტრსაც კი შეუძლია მოგვცეს საფუძველი ვიფიქროთ რომ სადაცაა იწვიმებს.

   მაგრამ სანამ ბარომეტრს ვენდობით, ჩვენ შეგვიძლია გადავამოწმოთ და უბრალოდ გავიხედოთ გარეთ, ვნახოთ გვატყუებს თუ არა ბარომეტრი, ასეთი შემოწმების შემდეგ, რათქმაუნდა შეგვიძლია განვაცხადოთ, რომ ბარომეტრი ამინდს 99% იანი სიზუსტით აჩვენებს.

   თუმცა ჩვენ არ შეგვიძლია იგივე გავაკეთოთ, როდესაც საქმე მიდგება ჩვენს გრძნობებზე, შეუძლებელია ამოხტე საკუთარი შეგრძნებების განცდიდან და შეამოწმო, რეალურია თუ არა ისინი, სინამდვილეში თქვენ არანაირი საფუძველი არ გაქვთ ფიქრობდეთ, რომ ახლა თქვენს წინაშე მონიტორია. (აბა ახლა, რომელი ფილმი გაგახსენდათ?)

4. როდესაც ამ წერილის კითხვა დაიწყეთ, იყო კი ეს თქვენი დამოუკიდებელი არჩევანი?დავუშვათ სამყაროს წარმოქმნის მომენტიდან არც ისე დიდი ხნის შემდეგ, არსებობდა ვინმე ”მიშა”, რომელსაც გააჩნია აბსოლიტური ინფორმაცია, სამყაროში არსებულ ყველა ფიზიკის კანონზე, ყველა ნაწილაკზე და შეუძლია გადაამუშაოს ეს ინფორმაცია.გამოვა, რომ ”მიშას” შეუძლია გამოთვალოს, რომ როდესმე დაიბადება დედამიწა, განვითარდება ზედ გარკვეული მოვლენები და ბოლოს ამ წამს თქვენ ამ წერილს წაიკითხავთ.არავინ უარყოფს რომ თქვენ აირჩიეთ ამ წერილის წაკითხვა, მაგრამ იყო კი ის დამოუკიდებელი? თქვენს არჩევანს ხომ უამრავი მიზეზი ჰქონდა, თუნდაც ტვინში ნეირონების მიკრო იმპულსები, რომლებსაც თავის მხრივ მიზეზები ჰქონდათ სწორედ ასე და არა სხვანაირად გამოეცათ ის იმპულსები, იმ მიზეზებს კიდევ მიზეზები და ასე დაუსრულებლად უკან, სამყაროს წარმოშობამდე, ასე რომ ”მიშამ” იცოდა რომ ამ წერილს წაიკითხავდით და როდესაც თქვენ გაჩნდით, უკვე გვიანი იყო რაიმეს შესაცვლელად.

   რათქმაუნდა არანაირი ”მიშა” არ არსებობს, მაგრამ აქ აზრი იმაშია, რომ თუკი ასეთი ”მიშა” იარსებებდა, მას შეეძლო მოვლენების განვითარების წინასწარმეტყველება, ახლა შეიძლება შემეკამათოთ, -”კი მაგრამ თანამედროვე ფიზიკაში ხომ არის ისეთი მაგალითები სადაც ფუნდამენტური შემთხვევითობებთან გვაქვს საქმე და ეს მაგალითები ”მიშას” ძალიან ეწყინებოდაო”, მაგრამ აბა თავად დაფიქრდით, ცვლის კი ეს რაიმეს ჩვენს პირად ცხოვრებაში?

   არ გახსენდებათ მაგალითი, რომ როდესაც ადამიანი მოულოდნელ გადაწყვეტილებას იღებს, ხშირად ვეჭვობთ, რომ მას ეს გადაწყვეტილება არ მიუღია დამოუკიდებლად.

   ასე რომ თავისუფალი ნება, მისი ჩვეულებრივი განმარტებითაც და შემთხვევითობის მაგალითებითაც მაინც შეუსაბამოა ჩვენს ცხოვრებასთან, ჩვენ არასდროს მიგვიღია არცერთი დამოუკიდებელი გადაწყვეტილება.

ალბათ უკვე ბევრი საფიქრალი გაქვთ და შიგადაშიგ გვარიანადაც დაიბენით, როგორც მე მომივიდა პირველად წაკითხვისას, თუკი დაფიქრდებით, ბევრი რამე თავის ადგილზე დგება და ეს ყველაფერი გასაოცარი ხდება :)

Bonus: დასასრულს, ჩემს პირად მოსაზრებასაც გაგიზიარებთ: – ”თუკი როდესმე ადამიანები შეძლებენ უკვე მკვდარი ადამიანების გაცოცხლებას, მაშინ ისინი ყველა ადამიანს გააცოცხლებენ ერთიდაიმავე დროს და რადგან ჩვენ მთელი ეს დრო მკვდრები ვიქნებით და ვერაფერს ვიგრძნობთ ან გავიგებთ, გამოდის, რომ ჩვენ სიკვდილისთანავე მომავალში გამოვიღვიძებთ” :)

“…the end of our exploring,

Will be to arrive where we started,

And know the place for the first time.”